Νόμος 4538/2018 και 5107/2024: Η Νομοθεσία Αναδοχής και Υιοθεσίας στην Ελλάδα

Πριν από το 2018, η υιοθεσία στην Ελλάδα ήταν ένας λαβύρινθος χωρίς χάρτη: κάθε ίδρυμα τηρούσε τη δική του λίστα, οι υποψήφιοι γονείς δεν είχαν πρόσβαση σε οποιοδήποτε επίσημο αρχείο, και η διαδικασία μπορούσε να κρατάει χρόνια χωρίς καμία εξήγηση. Το 2018, όλα αυτά άλλαξαν.

Ο Νόμος 4538/2018: Η Μεγάλη Μεταρρύθμιση

Ο Νόμος 4538/2018 (ΦΕΚ Α' 85/16.05.2018) είναι η πιο ριζοσπαστική αλλαγή στο σύστημα παιδικής προστασίας της Ελλάδας εδώ και δεκαετίες. Η κεντρική φιλοσοφία του είναι η αποϊδρυματοποίηση: η παραμονή παιδιών σε δομές κλειστής φροντίδας αντιμετωπίζεται ως μέτρο έσχατης ανάγκης και βραχείας διάρκειας, όχι ως κανόνας.

Τα βασικά που εισήγαγε ο νόμος:

Ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα (anynet.gr): Αντί για κατακερματισμένα αρχεία, ένα κεντρικό σύστημα όπου όλα τα παιδιά σε ιδρύματα εγγράφονται υποχρεωτικά στο Εθνικό Μητρώο Ανηλίκων. Παράλληλα, οι υποψήφιοι γονείς εγγράφονται σε ξεχωριστό Εθνικό Μητρώο Υποψηφίων, με πανελλαδική εμβέλεια.

Διαφανής αντιστοίχιση: Το σύστημα κάνει αυτοματοποιημένο «ταίριασμα» βάσει αναγκών — όχι βάσει γνωριμιών ή παρεμβάσεων. Η αυστηρή τήρηση προτεραιότητας αντικατέστησε τις «ανεπίσημες» διαδικασίες.

Θεσμοθέτηση Εθνικού Συμβουλίου Αναδοχής και Υιοθεσίας (Ε.Σ.Αν.Υ.): Ένα συλλογικό συμβουλευτικό όργανο υπό τη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, που περιλαμβάνει Εισαγγελείς Ανηλίκων, εκπροσώπους ΣΚΛΕ, ΕΚΚΑ και ΟΠΕΚΑ.

Στόχος χρόνου: Ο νόμος στόχευε στη μείωση της διαδικασίας σε 8-12 μήνες. Αποτέλεσμα: από 2.100 παιδιά σε ιδρύματα το 2020, τον Ιανουάριο του 2025 υπήρχαν 1.185 — μείωση 43%.

Ο Νόμος 5107/2024: Η Επόμενη Φάση

Ο Νόμος 5107/2024 αποτελεί τροποποίηση και συμπλήρωση του 4538/2018, εστιάζοντας κυρίως στην επαγγελματική αναδοχή. Θεσμοθετεί επίσημα τη δυνατότητα αμοιβής επαγγελματιών αναδόχων που φροντίζουν παιδιά με σοβαρές αναπηρίες — μια κατηγορία που παραδοσιακά ήταν δύσκολο να αποϊδρυματοποιηθεί λόγω των αυξημένων αναγκών τους.

Ο Αστικός Κώδικας: Άρθρα 1542-1588

Η υιοθεσία στην Ελλάδα ρυθμίζεται επίσης από τα άρθρα 1542 έως 1588 του Αστικού Κώδικα. Αυτά τα άρθρα παραμένουν η βάση του νομικού πλαισίου — ο Νόμος 4538/2018 αλλάζει τις διαδικασίες και δημιουργεί θεσμούς, αλλά οι ουσιαστικές προϋποθέσεις της υιοθεσίας ορίζονται στον Αστικό Κώδικα.

Τα πιο σημαντικά άρθρα:

Άρθρο 1542: Πότε επιτρέπεται η υιοθεσία. Θέτει τις βασικές ουσιαστικές προϋποθέσεις.

Άρθρο 1543: Ηλικία υιοθετούντος (30-60 ετών) και απαιτούμενη διαφορά ηλικίας (τουλάχιστον 18, όχι πάνω από 50 χρόνια).

Άρθρο 1551: Η συναίνεση των βιολογικών γονέων δεν μπορεί να δοθεί πριν περάσουν τρεις μήνες από τη γέννηση — προστατευτική διάταξη κατά της εκμετάλλευσης.

Άρθρα 1580-1588: Αποτελέσματα της υιοθεσίας — πώς δημιουργείται ο δεσμός, τι δικαιώματα αποκτά το παιδί, πότε είναι ακυρώσιμη.

Σχέση Νόμου 4538/2018 με τον Αστικό Κώδικα

Ο τρόπος που λειτουργεί: ο Αστικός Κώδικας ορίζει τι είναι η υιοθεσία και ποιες είναι οι ουσιαστικές προϋποθέσεις. Ο Νόμος 4538/2018 ορίζει πώς γίνεται η διαδικασία — ποια έγγραφα, ποια μητρώα, ποιοι φορείς, ποια χρονοδιαγράμματα. Τα δύο συνυπάρχουν.

Για τον υποψήφιο γονέα, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να πληροί τόσο τα κριτήρια του Αστικού Κώδικα (ηλικία, ικανότητα κ.λπ.) όσο και να ακολουθήσει τη διαδικασία που ορίζει ο Νόμος 4538/2018.

Τι Άλλαξε για Εσάς στην Πράξη

Πριν από το 2018, δεν υπήρχε τρόπος να γνωρίζετε πού βρίσκεται η αίτησή σας. Τώρα, μέσω anynet.gr, μπορείτε να παρακολουθείτε την πορεία σας σε πραγματικό χρόνο. Πριν, η εγγραφή σε ένα μητρώο ενός ιδρύματος δεν σας έκανε ορατούς σε άλλα. Τώρα, μια εγγραφή σας κάνει ορατούς σε παιδιά από όλη την Ελλάδα.

Δεν λύθηκαν όλα τα προβλήματα — η υποστελέχωση στις κοινωνικές υπηρεσίες εξακολουθεί να δημιουργεί καθυστερήσεις. Αλλά το πλαίσιο είναι πλέον διαφανές, ψηφιακό και λογοδοτήσιμο.

Για να καταλάβετε πώς αυτό το νομοθετικό πλαίσιο επηρεάζει συγκεκριμένα τη δική σας αίτηση — τι δικαιώματα έχετε, ποιες είναι οι νομικές σας προστασίες και πώς να προχωρήσετε — ο Οδηγός Αναδοχής και Υιοθεσίας στην Ελλάδα μεταφράζει τους νόμους σε πρακτικά βήματα.

See more Greece guides →