Het Haags Adoptieverdrag: Wat Het Is en Waarom Het Niet Genoeg Was

Wie ooit de administratieve kant van interlandelijke adoptie heeft opgezocht, stuit onvermijdelijk op het Haags Adoptieverdrag. Het wordt gepresenteerd als de veiligheidsgrens: landen die het hebben geratificeerd, bieden voldoende garanties. Landen die dat niet hebben, zijn te riskant.

De werkelijkheid is gecompliceerder. Het verdrag heeft zijn waarde, maar het heeft de misstanden die Nederland ertoe bewogen om te stoppen met interlandelijke adoptie, niet voorkomen.

Wat Is het Haags Adoptieverdrag?

Het Verdrag inzake de bescherming van kinderen en de samenwerking op het gebied van de interlandelijke adoptie werd op 29 mei 1993 in Den Haag gesloten en is sindsdien door meer dan honderd landen geratificeerd. Het verdrag is opgesteld binnen het kader van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht en heeft als doel te waarborgen dat interlandelijke adoptie plaatsvindt met inachtneming van de belangen van het kind.

De kernprincipes zijn:

Subsidiariteitsbeginsel: Adoptie door buitenlandse ouders mag pas worden overwogen als er binnen het land van herkomst geen passende oplossing is gevonden. Het kind heeft recht op opgroei in zijn eigen culturele context.

Centrale Autoriteiten: Elk verdragsland wijst een Centrale Autoriteit aan die toezicht houdt op adopties. In Nederland is dat het Ministerie van Justitie en Veiligheid.

Automatische erkenning: Een adoptie die is uitgesproken in een ander verdragsland en die door een conformiteitsverklaring wordt bevestigd, wordt in Nederland automatisch erkend. Er is geen aanvullende rechterlijke toets nodig.

Verbod op financieel gewin: Het verdrag verbiedt dat personen die betrokken zijn bij de adoptie financieel voordeel halen uit de plaatsing zelf.

Hoe Werkt Erkenning in Nederland?

Nederland handelt adoptiedossiers via Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek (artikelen 107–111), dat is voortgekomen uit de Wet conflictenrecht adoptie (Wca).

Voor adopties uit verdragslanden geldt: als de Centrale Autoriteit van het land van herkomst een conformiteitsverklaring heeft afgegeven, erkent Nederland de adoptie van rechtswege. Je hoeft niet naar de Nederlandse rechter om de adoptie geldig te laten verklaren.

Voor adopties uit niet-verdragslanden is de situatie strenger. De Nederlandse rechter toetst dan of de buitenlandse beslissing niet in strijd is met de Nederlandse openbare orde. Dat is een hogere drempel, en de uitkomst is minder voorspelbaar.

Waarom Voorkwam het Verdrag de Misstanden Niet?

Het Haags Adoptieverdrag biedt een juridisch raamwerk, maar het toezicht op de naleving ervan hangt af van de uitvoering in de landen zelf. En daar schort het aan.

De Commissie-Joustra constateerde in 2021 dat diverse adopties die in het verleden hebben plaatsgevonden, ook gingen via landen die het verdrag hadden geratificeerd — of via landen voordat zij dat deden. De conformiteitsverklaring betekent dat de Centrale Autoriteit heeft verklaard dat de procedure correct is gevolgd. Maar als de Centrale Autoriteit in het land van herkomst zelf corrupt is, of onvoldoende capaciteit heeft om te controleren, biedt die verklaring geen echte garantie.

Het zogenaamde "waterbedeffect" is een treffende beschrijving van wat er in de praktijk gebeurde: als de regels in één land werden aangescherpt, verplaatsten de adoptiestromen zich naar landen waar de controle minder streng was. De verdragsstructuur kon dat niet tegenhouden.

Welke Landen Zijn Nog Actief?

Van de landen die in 2026 nog open zijn voor bemiddeling via de NAS, zijn Hongarije en Portugal lid van het Haags Adoptieverdrag. Beide zijn ook EU-lidstaten, wat een aanvullend rechtsstatelijk kader biedt.

Zuid-Afrika, het derde land waarvoor NAS nog bemiddelt, heeft het verdrag ook geratificeerd en beschikt over een functionerende Centrale Autoriteit.

Landen als Sri Lanka, Haïti en Indonesië zijn gesloten voor Nederlandse adoptie, deels omdat de naleving van verdragsverplichtingen aldaar onvoldoende kon worden gegarandeerd.

De Toekomst van het Verdrag

Nederland stopt met interlandelijke adoptie. Maar het Haags Adoptieverdrag zelf blijft bestaan als internationaal instrument. Andere landen — ook die het verdrag hebben geratificeerd — blijven adopties verwerken.

Wat de Nederlandse casus aantoont, is dat het verdrag een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde is voor veilige adoptie. De politieke wil om daadwerkelijk toezicht te houden, de capaciteit van Centrale Autoriteiten en de bereidheid om procedures stop te zetten als er risico's zijn, bepalen uiteindelijk meer dan de juridische tekst van het verdrag zelf.

Voor wie meer wil begrijpen over de huidige stand van zaken in het Nederlandse adoptielandschap, inclusief de resterende opties voor pipeline-ouders en de alternatieven voor nieuwe aanvragers, biedt de Gids voor Adoptie in Nederland een compleet en actueel overzicht.

See more Netherlands guides →