Hæfnismat fósturforeldra og fósturforeldranámskeið

Tveir þættir á ferli fósturforeldra geta þótt óljósir og valdið mestu kvíðanum: hæfnismat (hæfnismat) og fósturforeldranámskeið. Hér er nákvæm útskýring á hvað þetta felur í sér, byggt á gögnum frá Barna- og fjölskyldustofu (BOFS) og reynslu fósturforeldra.

Hvað er hæfnismat?

Hæfnismat er kerfisbundin könnun sem ákvarðar hvort þú og heimilið þitt séu hæf til að taka barn í fóstur. Það er framkvæmt af félagsráðgjöfum og sérfræðingum, annars vegar á vegum sveitarfélagsins og hins vegar BOFS.

Matið er ekki heitur pór — tilgangur þess er að hjálpa BOFS og barnaverndarkerfinu að finna réttu fósturfamilíurnar fyrir rétt börn. Jafnframt hjálpar það þér sjálfum/sjálfri að skilja hvort þú ert tilbúin/tilbúinn.

Hvaða skjöl þarf að leggja fram?

Þegar þú hefur sett af stað umsóknina, þarft þú að leggja fram eftirfarandi:

• Hjúskapar- eða sambúðarvottorð (eftir atvikum)
• Læknisvottorð frá heimilislækni sem staðfestir heilsufar þitt og hvort til staðar séu heilsufarslegar aðstæður sem gætu haft áhrif á gæði fóstursins
• Skattskilin frá tveimur síðustu árum — fjárhagslegt mat er hluti af hæfnismati, þótt krafan sé ekki um ríkidæmi heldur stöðugleika
• Sakavottorð: Sérstakt vottorð sem sýnir skýrlega að umsækjandi hafi ekki hlotið refsidóm fyrir kynferðisafbrot eða ofbeldisbrot. Þetta er krafist vegna öryggis barnsins.
• Meðmælendur: BOFS gæti beðið um tengiliðaupplýsingar þar sem hægt er að kynna sér bakgrunn þinn og mannkynni

Heimsóknirnar og viðtölin

Þegar skjölin eru komin inn fara fram heimsóknir á heimilið. Fjöldi heimsókna getur verið þrjár til fimm eða fleiri eftir atvikum. Á þessum heimsóknum:

• Húsnæðið er metið: Er heimilið nógu rúmgott? Er sofast í sérátt? Er það öruggt og viðeigandi umhverfi?
• Samskipti eru athuguð: Hvernig talar þú við meðmakann þinn? Við börn sem eru á heimilinu? Við félagsráðgjafann?
• Lífsreynsla er könnuð: Hvernig fórum þú upp? Hvernig horfir þú á uppeldi? Hvað heldur þú að fósturbarn þurfi mest á?
• Stuðningsnet er metið: Eiga afa og ömmu, vinir, nágrönnar, hlutverki í lífi barnsins? Einangrun fósturfjölskyldna er þekkt vandamál sem kerfið reynir að greina fyrirfram

Þeir sem búa í heimilinu eru allir viðteknir — þ.m.t. börn sem þegar eru þar. Ef þú ert með 12 ára stúlku, verður hún einnig spurt um skoðun sína á því að fá fóstursystkini.

Algeng spurning: Hvað ef ég hef eigin vandamál?

Enginn er fullkominn. Hæfnismat er ekki leit að hinum fullkomna foreldri — það er mat á hvort þú hafir þá undirstöðu og hæfni sem þarfnast. Þetta þýðir:

• Gamlar geðheilsuvandamál sem eru vel meðhöndluð útiloka þig ekki sjálfkrafa
• Að hafa gengið í gegnum skilnað er ekki diskvalifíserandi
• Efnahagslegar þrengingar á ákveðnum tímabili þurfa ekki að vera vandinn — heldur er horft á nútíð og framtíðarspá

Heiðarleiki í viðtölunum er þó lykilatriði. Reynsla félagsráðgjafa BOFS sýnir að þeir greina fljótt þegar fólk er að reyna að haga sér „öðruvísi" en það er í raun. Það er betra að vera opinn um áskoranir og útskýra hvernig þú tekst á við þær.

Fósturforeldranámskeið

Eftir eða samhliða hæfnismati þurfa umsækjendur að ljúka lögbundnum fósturforeldranámskeiðum. Þetta er ekki valkvætt — þú getur ekki fengið fósturleyfi án þess að hafa lokið þeim.

Hvað er kennt?

Námskeiðin fara yfir bæði fræðileg og hagnýt efni. Þau byggja meðal annars á PRIDE-líkaninu (Parent Resources for Information, Development and Education) sem er notað í mörgum löndum:

Þroski og sálfræði barna:

• Hvernig hefur snemma trauma áhrif á hegðun, tengslamyndun og þroska
• Hvers þarfnast börn á mismunandi aldri
• Hvers vegna fósturbörn bregðast stundum „óvenjulega" við tilfinningum og streitu

Tengslamyndun:

• Hvernig myndast örugg tengsl milli fósturbarna og fósturforeldra
• Hvað styður tengslamyndun og hvað hindrar hana
• Hlutverk umgengni (umgengni) við kynforeldra í þróun barnsins

Kerfið og samskiptin:

• Hlutverk félagsráðgjafa, barnaverndarnefndar og BOFS
• Hvernig virkar fóstursamningurinn og hvað felst í honum
• Réttindi og skyldur fósturforeldra gagnvart kynforeldrum

Hagnæt atriði:

• Skólaskráning, heilbrigðisþjónusta og annað hagnægt
• Hvernig tala við fósturbarnið um upprunafjölskylduna
• Sjálfræðisréttur barnsins og hlutverk þess í eigin fósturferlinu

Lengd og form

Námskeiðin eru yfirleitt haldin yfir nokkrar helgar eða á kvöldum yfir nokkrar vikur. Þátttaka beggja foreldra (ef par er um að ræða) er venjulega skylda. Einstæðir einstaklingar þurfa auðvitað aðeins að mæta sjálfir.

BOFS skipuleggur eða samræmir námskeiðin í samvinnu við sveitarfélög. Þú getur fengið upplýsingar um næstu námskeið hjá barnaverndarþjónustu sveitarfélags þíns.

Ef þú vilt sjá heildaryfirlit yfir allt ferli fósturs — þar á meðal hvað gerist á eftir námskeiðinu þegar þú ert í bið eftir samsvörun — gefur handbókin okkar um fóstur og ættleiðingu á Íslandi þér nákvæmar leiðbeiningar.

Eftir matið: Hvað gerist?

Þegar hæfnismat og námskeið eru lokið sendir BOFS tilmæli til GEV (Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála). GEV tekur endanlega ákvörðun um hvort fósturleyfi sé gefið.

Ef leyfi er gefið ert þú skráð/ur á skrá hæfra fósturheimila. Þaðan sem gildir bið — við barn sem hentar þínu heimili finnst.

Ef umsókn er synjað eða matið leiðir til þess að eitthvað þarf að bæta:

• Þú átt rétt á skriflegri rökstuðningi
• Í mörgum tilfellum er hægt að vinna í þeim þáttum og sækja aftur
• Barnaverndarkerfið mun veita ráðleggingar um hvar þú getur leitað stuðnings

Meðaltími frá fyrstu umsókn til fósturleyfis er venjulega 6 til 12 mánuðir, en getur verið lengri eftir atvikum.

Hvað gerist á biðtíma eftir samsvörun?

Þegar leyfi er gefið fer þú á biðlista. Þetta er oft tíminn sem fólk undirbýr sig minnst vel. Hér eru nokkur ráð:

Haldðu þig á sambandi: Barnaverndarnefndin þín á að geta gefið þér uppfærðar upplýsingar um stöðuna. Þótt þú getir ekki þvingað hraðann, getur þú beðið um samantekt á biðlistafjölda og meðalbiðtíma.

Sæktu fleiri námskeið ef í boði: BOFS og Félag fósturforeldra bjóða reglulega upp á fræðslufundi og viðbótarnámskeið. Þátttaka í þessum í biðtíma gefur þér meiri þekkingu og tengir þig við net annarra fósturforeldra.

Taktu eftir andlegri heilsu þinni: Biðin getur verið tilfinningalega tæmandi. Hafðu samskipti við handleiðslufulltrúa þinn eða aðra fósturforeldra á þessum tíma — ekki eingöngu þegar barnið er komið.

Hvernig er PRIDE-líkanið notað?

PRIDE-líkanið (Parent Resources for Information, Development and Education) er einn af grunnum sem BOFS notar í fósturforeldranámskeiðunum. Það skiptist í fimm grunnhæfni:

1. Vernda og hlúa að: Gæta þess að barnið sé öruggt og fái þá hlúð sem það þarfnast
2. Mæta þroskakröfum: Skilja þroskastig og hvernig eigi að styðja þroska á hverjum aldri
3. Styðja tengsl: Styðja tengsl barnsins við kynforeldra og aðra nákomna þótt þetta sé stundum tilfinningalega erfitt
4. Tengjast samfélaginu: Aðstoða barnið við að vera hluti af samfélaginu og nota þá þjónustu sem er til boða
5. Vinna sem lið: Vinna með barnaverndarkerfinu, læknum, skóla og öðrum aðilum sem styðja barnið

Þessar fimm hæfnir eru tenglar á milli þess sem er kennt á námskeiðunum og þess sem er metið í hæfnismatinu. Að þekkja þetta líkan hjálpar þér að skilja hvers er leitað.

See more Iceland guides →