Fósturlaun og greiðslur fósturforeldra á Íslandi

Fjárhagslegur stuðningur við fósturforeldra er eitt af þeim þáttum sem flestir hafa spurningar um — og þar sem upplýsingar eru oft dreifðar á opinberum síðum. Hér er heildaryfirsýn yfir hvernig greiðslukerfið virkar á Íslandi, byggt á reglugerð nr. 858/2013 um greiðslur til fósturforeldra.

Uppbygging greiðslukervisins

Greiðslur til fósturforeldra á Íslandi skiptast í þrjá meginþætti. Mikilvægt er að skilja muninn á þeim.

1. Framfærslueyrir

Framfærslueyrir (framfærslueyrir) er ekki skattlagður. Þetta er greiðsla sem er ætluð að standa undir beinum kostnaði barnsins:

• Matur og fatnaður
• Húsnæðiskostnaður sem hlutfallslega tengist barninu
• Skólaskyldur (skólagjöld, bækur, áhöld)
• Skólamatseðill
• Almenn frístundarstarfsemi

Frá og með 2024 er framfærslueyririnn venjulega þreföldur barnalífeyrir á mánuði á hvert barn. Barnalífeyrir er viðmiðunargildi sem Tryggingastofnun (TR) reiknar og uppfærir reglulega.

2. Fósturlaun

Fósturlaun (fósturlaun) er skattskylda greiðsla til fósturforeldra. Þetta er laun fyrir vinnu þeirra og þær kröfur sem er gerðar til þeirra sem umönnunaraðila. Upphæðin er háð aldri barnsins og flækjustig málsins:

Þessar eru lágmarkstölur. Ef um er að ræða barn með flóknari þarfir geta greiðslurnar verið hærri — þetta ræðst af samningnum.

Styrkt fóstur (styrkt fóstur) er sérhæfð tegund þar sem greiðslur geta verið allt að 18-falt barnalífeyrir á mánuði. Kostnaðurinn við styrkt fóstur skiptist milli sveitarfélags og ríkis.

3. Aukagreiðslur og sérstakar útgjöld

Fóstursamningurinn getur kveðið á um endurgreiðslu á útgjöldum sem falla utan venjulegs framfærslueyris:

• Stórar tannlæknisreikningar
• Sérfræðileg meðferð eða þjónusta
• Ferðakostnaður vegna umgengni (umgengni) með kynforeldrum
• Sérstök hjálpartæki eða hjálpargögn

Mikilvægt er að samræma þetta við barnaverndarnefndina áður en slíkur kostnaður fellur til — ekki eftir á.

Barnabætur

Þar sem lögheimili barnsins er skráð á fósturheimilið geta fósturforeldrar fengið barnabætur (barnabætur) frá skattyfirvöldum — sömu greiðslurnar og líffræðilegar fjölskyldur fá. Þessar greiðslur eru greiddar fjórum sinnum á ári og ráðast af fjölda barna og tekjum heimilisins.

Fæðingarorlof fósturforeldra

Þetta er einn af þeim þáttum sem margt fólk er ekki meðvitað um: Fósturforeldrar eiga rétt á fæðingarorlofi.

Samkvæmt íslenskum lögum geta fósturforeldrar sem taka barn yngra en 8 ára í varanlegt fóstur sótt um 12 mánaða fæðingarorlof — að því gefnu að þeir uppfylli sömu kröfur og gilda um líffræðilegar fjölskyldur varðandi atvinnu og greiðslu í fæðingarorlofssjóð.

Foreldrar skipta þessum 12 mánuðum milli sín eftir þörfum fjölskyldunnar. Einstæðir fósturforeldrar geta tekið alla 12 mánuðina sjálfir.

Þetta er til vegna þess að tengslamyndun (tengslamyndun) milli barns og fósturforeldra er mikilvæg — sérstaklega í upphafi fóstursins. Kerfið viðurkennir að þetta krefst tíma og aðlögunar, og styðningur í formi fæðingarorlofs gefur foreldrunum þann tíma.

Mikilvægt: Fæðingarorlof fósturforeldra er einungis í boði við varanlegt fóstur (varanlegt fóstur), ekki tímabundið fóstur. Og það gildir aðeins við fyrstu fósturráðstöfun — ekki ef þú ert þegar fósturforeldri og tekur annað barn.

Veikindafréttir og önnur réttindi

Fósturforeldrar hafa sömu réttindi og líffræðilegar fjölskyldur við sumar aðstæður:

• Veikindi barnsins: Rétt til að taka launaðar veikindarfrí frá vinnu til að passa veikt fósturbarn — sömu reglur og gilda um líffræðileg börn
• Skólasamskipti: Fósturforeldrar geta mætt á foreldrafundi og í önnur samskipti við skólann sem fulltrúar barnsins

Hvernig er greiðslunum komið til skila?

Framfærslueyrir og fósturlaun eru venjulega greidd af sveitarfélaginu sem er ábyrgðaraðili málsins, í samræmi við fóstursamninginn. Ef þú ert í varanlegri fóstur hjá barni sem kemur frá öðru sveitarfélagi en þitt, geta verið samningsviðræður á milli sveitarfélaga um greiðslur.

Tryggingastofnun (TR) sér um fæðingarorlofsgreiðslurnar samhliða þeim reglum sem gilda um önnur fæðingarorlof.

Nákvæmar upplýsingar um hvernig fóstursamningurinn (fóstursamningur) skilgreinir greiðslur og hvað þú getur gert ef þú telur greiðslurnar rangar eða ófullnægjandi, er að finna í handbókinni okkar um fóstur og ættleiðingu á Íslandi.

Algeng misskilningur

„Fósturlaun eru of lág til að það sé þess virði" — Þetta er skoðun sem kemur upp. Til að taka rétta ákvörðun þarf þó að skoða heildargreiðslurnar: framfærslueyrir + fósturlaun + barnabætur + mögulegt fæðingarorlof. Samanlagðar geta þessar greiðslur verið verulegar, sérstaklega í styrktum fóstri.

„Ég þarf að vera heimavinnandi til að taka fósturbarn" — Ekki endilega. Margir fósturforeldrar eru útivinnandi. Fæðingarorlofið er einmitt til þess að gefa tíma í byrjun fóstursins. Eftir það ræðst skipulag af aldri barnsins og þeirri þjónustu sem er til staðar.

„Greiðslur eru þær sömu óháð aldri barnsins" — Nei, eins og taflan sýnir, hækka lágmarksgreiðslur eftir aldri. Eldri börn (12+) fá hærri lágmarksfósturlaun.

Hvernig samhæfist fjármálakerfið?

Til að gefa þér heildarmynd er hér hvernig mismunandi greiðslustraumar renna saman:

Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að fósturlaun eru skattskyldar tekjur — þær þarf að telja fram á skattskýrsluna. Framfærslueyrir er hins vegar undanþeginn skatti. Þetta getur haft áhrif á útreikningin á barnabótum og öðrum tekjutengdum styrkjum.

Ef þú ert í vafa um hvernig þetta hefur áhrif á skattlagningu þína, er mælt með því að ráðfæra sig við skattráðgjafa eða barnaverndarþjónustu sveitarfélagsins áður en fóstur hefst.

Hvað ef greiðslurnar eru rangar eða seinkar?

Ef þú telur greiðslurnar of lágar, rangar eða þær dragast, eru þrjár leiðir:

1. Hafðu samband við barnaverndarnefnd sveitarfélagsins: Þeir eru ábyrgir fyrir greiðslunum samkvæmt fóstursamningnum
2. Athugaðu fóstursamninginn: Gakktu úr skugga um að samningurinn endurspegli nákvæmlega þær upphæðir sem voru umsamdar
3. Hafðu samband við Félag fósturforeldra: Þeir geta ráðlagt um réttindi og bent á leiðir til að leysa úr deilumálum

Mikilvægt er að geyma öll gögn og tölvupósta sem tengjast greiðslum. Ef deilur koma upp er skjalalegt sönnunargagn ómetanlegt.

See more Iceland guides →