สิทธิบุตรบุญธรรม: มรดก นามสกุล และการเปลี่ยนชื่อสกุลตามกฎหมายไทย

ความกังวลอันดับต้นของผู้ที่คิดจะรับบุตรบุญธรรมคือเรื่องสิทธิ ทั้งสิทธิของตนเองในฐานะพ่อแม่บุญธรรม และสิทธิของเด็กในฐานะสมาชิกใหม่ของครอบครัว คำถามที่พบซ้ำซากใน Pantip และกลุ่มออนไลน์คือ "ถ้าเราตาย ลูกบุญธรรมได้รับมรดกไหม?" และ "ลูกจะใช้นามสกุลเราได้เมื่อไหร่?" บทความนี้ตอบทั้งสองคำถาม

บุตรบุญธรรมมีฐานะอย่างบุตรชอบด้วยกฎหมาย

นี่คือหลักการพื้นฐานที่สำคัญที่สุด เมื่อจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมสำเร็จแล้ว บุตรบุญธรรมมีฐานะทางกฎหมายเสมือนบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมทุกประการ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/28

ในขณะเดียวกัน กฎหมายยังคงรักษาความสัมพันธ์บางส่วนกับครอบครัวเดิมไว้ บุตรบุญธรรมไม่สูญสิทธิในการรับมรดกจากบิดามารดาโดยกำเนิด (หากพวกเขาไม่ได้ทำพินัยกรรมตัดสิทธิ) แต่อำนาจปกครองทั้งหมดโอนมาที่พ่อแม่บุญธรรมทันทีนับจากวันจดทะเบียน

สิทธิในมรดก: ชัดเจนโดยไม่ต้องทำพินัยกรรม

บุตรบุญธรรมเป็นทายาทโดยธรรมลำดับที่ 1 (บุตร) ของพ่อแม่บุญธรรมทันทีที่จดทะเบียน ไม่จำเป็นต้องระบุชื่อในพินัยกรรมก็มีสิทธิรับมรดกอยู่แล้วตามกฎหมาย

กรณีที่ควรทำพินัยกรรมเพิ่มเติม ได้แก่ เมื่อต้องการระบุสัดส่วนมรดกที่ชัดเจนในกรณีมีทายาทหลายคน หรือเมื่อต้องการยกมรดกบางส่วนให้กับบุคคลนอกเหนือจากทายาทโดยธรรม

สิ่งที่ครอบครัวอุปถัมภ์ต่างจากบุตรบุญธรรม: เด็กในระบบครอบครัวอุปถัมภ์ที่ยังไม่ได้จดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม ไม่มีสิทธิในมรดกโดยอัตโนมัติ ต้องระบุในพินัยกรรมเท่านั้น นี่คือความแตกต่างที่สำคัญระหว่างการ "รักเหมือนลูก" กับ "มีสิทธิเหมือนลูก" ตามกฎหมาย

บุตรบุญธรรม ใช้นามสกุลใคร

ตามกฎหมาย บุตรบุญธรรมสามารถใช้นามสกุลของพ่อแม่บุญธรรมได้ แต่ไม่ได้เปลี่ยนโดยอัตโนมัติในวันที่จดทะเบียน ต้องดำเนินการแยกต่างหาก

เด็กมีสิทธิเลือกได้ว่าจะใช้นามสกุลเดิม (นามสกุลของพ่อแม่โดยกำเนิด) หรือเปลี่ยนมาใช้นามสกุลของพ่อแม่บุญธรรม ไม่มีการบังคับในเรื่องนี้ ครอบครัวสามารถตัดสินใจร่วมกันตามความเหมาะสมกับสถานการณ์ของตน

ขั้นตอนการเปลี่ยนนามสกุลบุตรบุญธรรม

เมื่อตัดสินใจจะเปลี่ยนนามสกุล กระบวนการมีดังนี้

ขั้นตอนที่ 1: เตรียมเอกสาร ได้แก่ สูติบัตรของเด็ก ทะเบียนการรับบุตรบุญธรรม (ที่ได้รับเมื่อจดทะเบียน) บัตรประชาชนของพ่อแม่บุญธรรม และในกรณีเด็กอายุ 15 ปีขึ้นไป ต้องมีหนังสือยินยอมของเด็กเองด้วย

ขั้นตอนที่ 2: ยื่นคำร้องขอเปลี่ยนนามสกุลที่สำนักงานเขต (กทม.) หรือที่ว่าการอำเภอ (ต่างจังหวัด) ที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน

ขั้นตอนที่ 3: เมื่อได้รับอนุมัติและเอกสารใหม่แล้ว ต้องนำไปแก้ไขในเอกสารอื่นๆ ต่อ เช่น สูติบัตร ทะเบียนบ้าน สมุดบัญชีธนาคาร และในกรณีเด็กโตแล้ว บัตรประชาชน

สิทธิอื่นของบุตรบุญธรรม

สิทธิในการเบิกสวัสดิการ: บุตรบุญธรรมมีสิทธิเบิกสวัสดิการและสิทธิประโยชน์ต่างๆ ในฐานะบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย เช่น สิทธิเบิกค่ารักษาพยาบาลในฐานะบุตรของข้าราชการหรือพนักงานบริษัทที่มีสวัสดิการ

สิทธิในการรับมรดกจากบิดามารดาโดยกำเนิด: กฎหมายไทยยังคงรักษาสิทธิในส่วนนี้ไว้ด้วย บุตรบุญธรรมยังเป็นทายาทของครอบครัวเดิมตามกฎหมาย (เว้นแต่บิดามารดาเดิมทำพินัยกรรมตัดสิทธิ) ซึ่งหมายความว่าบุตรบุญธรรมอาจมีสิทธิรับมรดกจากสองครอบครัว

สิทธิที่พ่อแม่บุญธรรมต้องรู้: เมื่อจดทะเบียนแล้ว พ่อแม่บุญธรรมมีหน้าที่ตามกฎหมายในการอุปการะเลี้ยงดูเด็กจนบรรลุนิติภาวะ และไม่สามารถ "คืน" เด็กกลับไปให้สถานสงเคราะห์ได้โดยง่าย การเพิกถอนการรับบุตรบุญธรรมต้องผ่านกระบวนการทางศาล

การเข้าใจสิทธิและหน้าที่เหล่านี้ก่อนเริ่มกระบวนการช่วยให้การตัดสินใจมีข้อมูลครบถ้วน คู่มือครอบครัวอุปถัมภ์และการรับบุตรบุญธรรมในประเทศไทย อธิบายประเด็นทางกฎหมายเหล่านี้อย่างละเอียดพร้อมตัวอย่างกรณีที่พบบ่อย

คู่มือครอบครัวอุปถัมภ์และการรับบุตรบุญธรรมในประเทศไทย →